Οι διαδηλωτές που κατέκλυσαν τους δρόμους των ΗΠΑ μετά τον θάνατο του George Floyd δεν διαμαρτύρονται μόνο για τον συστημικό ρατσισμό και την αστυνομική βία αλλά και για τις βαθιές οικονομικές ανισότητες, υποστηρίζει ο οικονομολόγος Nouriel Roubini. Πρόκειται, σύμφωνα με τον ίδιο, για την εξέγερση μιας τάξης οικονομικά εξαθλιωμένων Αμερικανών ενάντια σε ένα σύστημα που την έχει εγκλωβίσει στο περιθώριο.
Αλλά το φαινόμενο υπερβαίνει τα σύνορα των ΗΠΑ. Μόνο το 2019, μαζικές διαδηλώσεις συντάραξαν τη Βολιβία, τη Χιλή, την Κολομβία, τη Γαλλία, το Χονγκ Κονγκ, την Ινδία, το Ιράν, το Ιράκ, τον Λίβανο, τη Μαλαισία και το Πακιστάν. Όπως υποστηρίζει οικονομολόγος, κοινή συνισταμένη στις κινητοποιήσεις αυτές ήταν η δυσαρέσκεια για την οικονομική ανέχεια, τη διαφθορά και την έλλειψη ευκαιριών.
Οι ίδιοι παράγοντες εξηγούν, σύμφωνα με τον Roubini, και την άνοδο των λαϊκιστών ηγετών τα τελευταία χρόνια. Μετά την κρίση του 2008, πολλές εταιρείες προσπάθησαν να δώσουν ώθηση στα κέρδη μέσω της μείωσης του κόστους, ξεκινώντας πρώτα από την εργασία. Αντί να προσλάβουν εργαζόμενους με καλούς μισθούς, υιοθέτησαν ένα μοντέλο ημιαπασχόλησης και ευέλικτων μορφών εργασίας, δημιουργώντας αυτό που ο οικονομολόγος Guy Standing αποκαλεί «precariat» (από το precarious, που σημαίνει αβέβαιος, επισφαλής). Ο Αμερικανός εργαζόμενος αντιμετωπίζει σήμερα μια απορρυθμισμένη αγορά εργασίας, με ευέλικτες μορφές απασχόλησης, μικρές κοινωνικές παροχές και περιορισμένη υγειονομική κάλυψη.
Τo precariat είναι η σύγχρονη εκδοχή του προλεταριάτου του Μαρξ. Μια νέα τάξη αλλοτριωμένων, επισφαλών εργαζομένων, που είναι έτοιμοι να εξεγερθούν ενάντια στην πλουτοκρατία. Όπως επισημαίνει ο Poubini, η τάξη αυτή διογκώνεται για άλλη μια φορά τώρα, που οι υπερχρεωμένες εταιρείες απαντούν στην κρίση της Covid-19 όπως έκαναν μετά το 2008: παίρνοντας «σωσίβια» από τις κυβερνήσεις και επιτυγχάνοντας τους στόχους για τα κέρδη μέσω περικοπής του εργασιακού κόστους.
Ένα τμήμα του precariat αποτελείται από νέους, λιγότερο μορφωμένους, θρησκευόμενους λευκούς σε μικρές πόλεις και ημιαγροτικές περιοχές, οι οποίοι ψήφισαν τον Trump το 2016. Ήλπιζαν ότι θα έκανε όντως κάτι για το οικονομικό «μακελειό» που περιέγραψε στην ορκωμοσία του. Αλλά ενώ ο Trump πολιτεύτηκε ως λαϊκιστής, κυβέρνησε σαν πλουτοκράτης, μειώνοντας τους φόρους για τους πλούσιους, συντρίβοντας εργατικά συνδικάτα, υπονομεύοντας το Obamacare και γενικότερα πριμοδοτώντας πολιτικές που πλήττουν πολλούς από αυτούς που τον ψήφισαν.
Αλλά το Αμερικανικό precariat αποτελείται και από προοδευτικούς κατοίκους των πόλεων με πανεπιστημιακή μόρφωση. Είναι αυτοί που έχουν κατέβει στους δρόμους για να διεκδικήσουν όχι μόνο φυλετική δικαιοσύνη αλλά και ισότητα ευκαιριών.
Είναι κάτι που σύμφωνα με τον Roubini δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη, δεδομένου ότι η οικονομική ανισότητα διευρύνεται εδώ και πολλά χρόνια λόγω της παγκοσμιοποίησης, του εμπορίου, της μετανάστευσης, της αυτοματοποίησης, της αποδυνάμωσης των εργατικών συνδικάτων και των φυλετικών διακρίσεων. Το εκπαιδευτικό σύστημα καλλιεργεί τον μύθο της αξιοκρατίας αλλά, στην πραγματικότητα, εδραιώνει τη θέση των ελίτ, τα παιδιά των οποίων κερδίζουν θέση στα κορυφαία ακαδημαϊκά ιδρύματα και τις καλύτερες δουλειές.
Η συγκέντρωση ολιγοπωλιακής ισχύος στα χέρια λίγων μεγάλων Αμερικανικών εταιρειών διευρύνει ακόμα περισσότερο την ανισότητα και αφήνει τους απλούς πολίτες στο περιθώριο, υπογραμμίζει ο Αμερικανός οικονομολόγος.
Με την ανισότητα να αυξάνεται, οι σημερινοί νέοι έχουν δίκιο να είναι θυμωμένοι. Το νέο προλεταριάτο, το precariat, εξεγείρεται, σημειώνει ο Roubini, ο οποίος ολοκληρώνει το άρθρο του με την παράφραση της γνωστής ρήσης των Μαρξ και Ένγκελς από Το Κομμουνιστικό Μανιφέστο:
«Αφήστε τις τάξεις των πλουτοκρατών να τρέμουν την επανάσταση του precariat. Οι precariat δεν έχουν τίποτα να χάσουν πέρα από τις αλυσίδες τους. Έχουν να κερδίσουν έναν κόσμο ολόκληρο. Επισφαλείς εργάτες όλου του κόσμου ενωθείτε!».