Το φετεινό Πάσχα μου θύμισε λίγο τον τρόπο που γιορτάζαμε το Πάσχα στον πόλεμο. Εκκλησία το πρωί γιατί το βράδυ απαγορευόταν η κυκλοφορία. Ούτε σούβλες, διότι δεν είχαμε αρνιά. Ούτε υπαίθριες εκδηλώσεις. Και τώρα τα ίδια, μόνο που ο πόλεμος είναι κατά του κορωνοϊού.
Πρέπει να ομολογήσομε ότι αυτό το πράγμα που μας συνέβη, είναι από τα πιο αναπάντεχα και ανάποδα. Μια ζωή, όλοι οι γιατροί μας λένε: «να βγαίνετε έξω στον αέρα!». Δισεκατομμύρια άνθρωποι ξυπνούν κάθε πρωί με την κραυγή «άντε ξύπνα! Ώρα για δουλειά», ή οι νεότεροι με το: «ακόμα δεν έφυγες για το σχολείο» ή «το φροντιστήριο»! Τώρα το «μένουμε σπίτι!» έχει γίνει το «Πάτερ ημών» όχι μόνο του Τσιόδρα, Χαρδαλιά, πολιτικών, γιατρών, τηλεοράσεων, αλλά ακόμα και των άπιστων.
Από αυτά που ακούμε στις τηλεοράσεις φαίνεται ότι και ο ίδιος ο ιός είναι περίεργος. Όλοι, με δέος, χρησιμοποιούν τρία επίθετα γι’ αυτόν: άγνωστος, έξυπνος και φονικός. Το πρώτο είναι δεδομένο. Ασφαλώς είναι άγνωστος, αφού τώρα πρωτο-εμφανίσθηκε. Ίσως το επίθετο οφείλεται περισσότερο στο ότι είναι άγνωστος ο τρόπος δράσης του, ή ότι έχει άλλη συμπεριφορά από άλλους γνωστούς ιούς, π.χ. της γρίπης. Ένα εντυπωσιακό στοιχείο του είναι η ταχύτητα διάδοσης. Το «έξυπνος» βγαίνει και απ’ αυτό, αλλά περισσότερο νομίζω, από την ικανότητά του να αλλάζει τακτική και να προσβάλλει άλλα όργανα του σώματος, όταν η θεραπευτική αγωγή για την πνευμονία αποδίδει. Το «φονικός» μάλλον υποδηλώνει τον φόβο, που μας φέρνει, διότι οι στατιστικές δείχνουν ότι έχει λιγότερα θύματά από την γρίπη.
Γενικά νομίζω ότι κατά ένα μεγάλο μέρος η αντίδραση, τόσο των ειδικών, όσο και της παγκόσμιας κοινής γνώμης ήταν παραπάνω από την αναμενόμενη, γιατί ο νέος ιός μας αιφνιδίασε, πάνω σε μια ευχάριστη φάση ανάκαμψης της παγκόσμιας οικονομίας και, ενδέχεται να μας επιφυλάσσει και άλλες εκπλήξεις. Πρέπει βέβαια να ομολογήσομε, ότι μέρος του εντυπωσιασμού οφείλεται και στις περίεργες πρώτες αντιδράσεις του δυτικού κόσμου. Ο Πρόεδρος Trump τον ενέταξε στο αντι-κινεζικό δηλητήριο της εκλογικής καμπάνιας του, ενώ οι πρώτες Ευρωπαϊκές χώρες που επλήγησαν, σάστισαν και θάφτηκαν κάτω από τους σωρούς νεκρών, που προκάλεσε η αργή λήψη μέτρων κοινωνικής αποστασιοποίησης. Ο Πρόεδρος Trump και οι ΗΠΑ ζουν τώρα το ίδιο δράμα.
Αλλά ας εξετάσομε το κάθε θέμα ξεχωριστά.
1. Έπρεπε ο κορονωϊός να μας αιφνιδιάσει;
Ασφαλώς όχι. Ο Bill Gates, με βάση μερικές εύστοχες παρατηρήσεις είχε προβλέψει από το 2015 ότι η πιθανότερη επόμενη μεγάλη καταστροφή θα ήταν μια πανδημία.
Αν, μέσα στο πλήθος των διεθνών οργανισμών που λειτουργούν υπήρχε και ένας, που να παρακολουθεί την εξέλιξη όλων των βιο-συστημάτων, θα είχε προειδοποιήσει τουλάχιστο για την πιθανότητα μιας πανδημίας.
Έχομε όμως εδώ και 3 δεκαετίες τις σοβαρές προειδοποιήσεις των σοβαρών επιστημόνων του Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) του ΟΗΕ, για την επερχόμενη κλιματική αλλαγή, σε περίπτωση που δεν ληφθούν σοβαρά μέτρα περιορισμού της αύξησης θερμοκρασίας του πλανήτη. Οι προβλέψεις έχουν αρχίσει να πραγματοποιούνται, ακολουθούν ακραία καιρικά φαινόμενα, με χιλιάδες θυμάτων και ουδείς συγκινείται. Ο Πρόεδρος Τραμπ έφτασε να αποσύρει τις ΗΠΑ από τη Διεθνή Συμφωνία του Παρισιού για την μείωση των εκπομπών των αερίων θερμοκηπίου, τα οποία σκοτώνουν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους κάθε χρόνο.
Η κλιματική αλλαγή συμβαίνει, με τέτοιους ρυθμούς, που σε μερικές δεκαετίες θα απειλεί την επιβίωση του ανθρώπινου γένους, του ζωϊκού και του φυτικού κόσμου στον πλανήτη μας.
2. Ποιες ήταν οι αδυναμίες που παρατηρήθηκαν σε διεθνές επίπεδο;
Η πρώτη και κύρια αδυναμία ήταν ότι στην Κίνα δεν πίστεψαν την αρχή της επιδημίας. Έτσι καθυστέρησαν να πάρουν τα πρώτα μέτρα. Η δεύτερη αδυναμία ήταν σχετική. Το κάθε κράτος έδρασε με διαφορετικό ρυθμό και πήρε διαφορετικά μέτρα. Το αποτέλεσμα: η Ελλάδα είχε ποσοστό θανάτων 0,013/οο και η γειτονική Ιταλία 6,6%.
Παρόμοια ακαταστασία επικράτησε και στην απαγόρευση των διεθνών ταξιδιών. Οι διάφορες αεροπορικές ή άλλες μεταφορικές εταιρείες διέκοψαν τα δρομολόγια τους με πολύ σύντομες διαδικασίες και πολλοί επιβάτες εγκλωβίστηκαν σε ξένες χώρες, ενώ τα κράτη ως επί το πλείστον ακολούθησαν. Φάνηκε επίσης η αδυναμία του Διεθνούς Οργανισμού Υγείας, ο οποίος δεν μπορούσε να κάνει σχεδόν τίποτε άλλο από το να κηρύξει την ασθένεια ως «επιδημία» ή «πανδημία» και να κάνει μερικές συστάσεις, τις οποίες όποιος θέλει ακούει.
Διαπιστώθηκε με αυτή την ευκαιρία, ότι δημιουργήσαμε την «παγκοσμιοποιημένη» οικονομία, αλλά η παγκοσμιοποίηση σταμάτησε εκεί. Η Κίνα και στη συνέχεια τα άλλα κράτη, μόνα τους αναγνώρισαν την πανδημία και πήραν τα διαφορετικά μέτρα, που πήραν, χωρίς να ρωτήσουν κανένα. Πιστεύω ότι είναι αναγκαίο να υπάρχουν έτοιμα και αναγνωρισμένα σχέδια δράσης για κάθε φυσική καταστροφή. Αυτό είναι ένα σοβαρό θέμα που φοβάμαι θα αρχίσει να εμφανίζεται συχνότερα, όσο τα «ακραία» φυσικά, τρομοκρατικά ή οικονομικά φαινόμενα πληθύνονται.
3. Η παγκοσμιοποίηση προϋποθέτει και παγκόσμια διακυβέρνηση;
Το πρόβλημα δεν είναι καινούργιο. Ούτε είναι τυχαίο ότι οι Έλληνες, που πρώτοι έθεσαν τα θεμέλια του πολιτικού συστήματος, δημιούργησαν και τις αμφικτυονίες, οι οποίες θεωρούνται οι αρχαίοι πρόγονοι των σύγχρονων διεθνών οργανισμών, όπως η Κοινωνία των Εθνών ή μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ο ΟΗΕ, διότι πάντοτε υπήρχε οι ανάγκη κάποιας υπερ-εθνικής εξουσίας.
Σήμερα, ενώ έχομε εκτός από τον ΟΗΕ αρκετούς άλλους διεθνείς οργανισμούς (Παγκόσμιου Εμπορίου, Πολιτικής Αεροπορίας, Ναυτιλίας ) και ακόμη το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, όταν σταδιακά αναπτύχθηκε η παγκοσμιοποιημένη οικονομία, κανείς δεν σκέφθηκε ότι οι αγορές είναι θεσμοί ανταλλαγής δικαιωμάτων περιουσίας ή κτήσεως, ή άλλων, που πηγάζουν από εθνικούς νόμους. Εκατομμύρια φορές ετησίως, σε διεθνείς συναλλαγές, τα τοπικά δικαστήρια ασχολούνται με την επίλυση του ποιος έχει το δικαίωμα εκδίκασης των διαφορών, που τυχόν θα προκύψουν.
Αναφέρω το πρόβλημα, επειδή η Πολιτεία του Μίσιγκαν στις ΗΠΑ ήδη μήνυσε την Κίνα και ζητά αποζημιώσεις των θυμάτων του κορωνοϊού στο έδαφός της, διότι την θεωρεί (την Κίνα) υπεύθυνη για την εξάπλωση του κορωνοϊού.
Όσες χώρες ακολουθούν αναπτυγμένες πολιτικές προστασίας του περιβάλλοντος, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα διότι οι πολιτικές αυτές κάνουν τα προϊόντα τους ακριβότερα, ενώ ανταγωνίζονται φθηνότερα προϊόντα, χωρίς περιβαλλοντικές προδιαγραφές. Όλοι γνωρίζομε από την πείρα μας την τεράστια προσπάθεια που κάνομε, ακόμα και στην Ελλάδα για την προστασία των δασών μας. Την ίδια στιγμή ο Πρόεδρος της Βραζιλίας νομοθετεί διατάξεις που επιτρέπουν την καταστροφή του αιωνίου δάσους του Αμαζονίου για τελείως φτηνούς μικροπολιτικούς λόγους. Δεν είναι δίκαιο, όταν αντιμετωπίζομε τέτοια αδιέξοδα να καταφεύγομε σε «περιβαλλοντικούς» δασμούς ανάλογους με την περιβαλλοντική ζημία που έγινε, ώστε προϊόντα τέτοιας πρακτικής να μην μπορούν να εισαχθούν σε φιλο-περιβαλλοντικές χώρες;
4. Μερικές σκέψεις με αφορμή τον κορωνοϊό
Νομίζω ότι ο κορωνοϊός πρέπει να μας εμβάλει σε σκέψεις. Η πρώτη είναι ότι μπορεί να μας επισκεφθεί πάλι το φθινόπωρο. Θα ξανακλείσομε την οικονομία; Η απάντηση είναι προφανής. «Ασφαλώς ναι!» Δεν παίζομε με ζωές. Είναι προφανές ότι κάποιος πρέπει να ασχοληθεί με τα διεθνή προβλήματα που προκαλεί ένα άνοιγμα, ή κλείσιμο. Μήπως ενδιαμέσως κάποιος πρέπει να ασχοληθεί και με το σενάριο της τηλεργασίας: Πρώτον, για να βελτιώσουμε τις μεθόδους, δεύτερον, να βρούμε ποιοί κλάδοι προσφέρονται για μονιμότερη τηλεργασία και τι δομικές, διοικητικές ή άλλες αλλαγές απαιτούνται για την απρόσκοπτη μόνιμη πια τηλεργασία.
Μια άλλη σκέψη αφορά στο πρότυπο ανάπτυξης που έχουμε. Είναι κατ’ εξοχή καταναλωτικό. Ο πλανήτης μας όμως, η φύση δεν το αντέχουν. Δεν θα το αντέχουν τόσο περισσότερο, όσο θα προχωρά η κλιματική αλλαγή, η οποία σύμφωνα με τον μνημειώδες έργο του Sir Nicholas Stern; Review on the Economics of Climate Change, θα πλήξει κυρίως τους οικονομικά ασθενέστερους λαούς και θα προκαλέσει τεράστια μεταναστευτικά ρεύματα. Μήπως είναι καιρός να προσαρμοστούμε σε ένα λιγότερο καταναλωτικό πρότυπο, όπου ο άνθρωπος, η κοινωνία και το μέτρον θα κυριαρχούν ως αξίες, αντί του χρήματος, του κεφαλαίου και της κατανάλωσης; Αν αντιθέτως επιμείνουμε στο τωρινό, πρέπει να υπολογίσουμε πόσα ανοιγο-κλεισίματα από πανδημίες θα αντέξει προτού τιναχτεί στο αέρα;
| Από τον Μάξιμο | 25 Απριλίου 2020 |