Χθες παρακολούθησα με κάποια ανησυχία την τελετή της ορκωμοσίας του Donald Trump. Ένοιωσα σα να έβλεπα εφιάλτη σε κάποιο μεσαιωνικό κάστρο. Περιμέναμε ένα λόγο ενωτικό, που θα θεράπευε τον μεγάλο χάσμα του Αμερικανικού λαού, που έχει προκληθεί από την πρόσφατη διχαστική και ακραία εκλογική μάχη. Δυστυχώς δεν υπήρχε ούτε ίχνος κάτι τέτοιου στην ομιλία του Trump. Ο λόγος του έσταζε φαρμακερό λαϊκισμό, εξορκίζοντας όποιον δεν συμφωνεί με τον μίσος του για τους μη-Αμερικανούς, σύμφωνα με τον δικό του διεστραμμένο ορισμό.
Δεν ακούστηκε ούτε ένας από τους επαινετικούς λόγους, που συνηθίζονται κατά την παράδοση της εξουσίας από τον ένα Πρόεδρο στον επόμενο. Για πρώτη φορά στην Αμερικανική ιστορία, η ορκωμοσία συνοδεύτηκε με τόσο πολλές και βίαιες πορείες διαμαρτυρίας. Πέρα από κάθε αμφιβολία, οι Αμερικανοί είναι βαθειά διχασμένοι στην εκτίμησή τους για την προσωπικότητα και τις πολιτικές τουTrump. Οι πρώτες σχετικές κινήσεις του ήταν αρνητικές: ανάκληση του Obama-care, διακρίσεις φυλών και θρησκείας, οικονομικός απομονωτισμός. Η ομιλία του αντηχούσε με φανερά ψεύτικες ελπίδες και άδειες υποσχέσεις, οι οποίες ξηλώνουν την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και του διεθνούς εμπορίου, που αποτελούν την μεγάλη συμβολή των ΗΠΑ στην ανθρωπότητα τους τελευταίους δύο αιώνες και την κύρια πηγή της οικονομικής κυριαρχίας και του υψηλού βιοτικού τους επιπέδου.
Το πιο απειλητικό όμως, είναι ότι το πρόσφατο αυτό δείγμα της λαϊκίστικης και απομονωτικής πολιτικής Trump ξαπλώνεται γρήγορα στην Ευρώπη, ντυμένο στους απειλητικούς χιτώνες της άκρας Δεξιάς ή Αριστεράς. Και οι δυο είναι ακραία εθνικιστικές και δοσμένες στη αυθαιρεσία, χρησιμοποιώντας επιφανειακά την δημοκρατία για να έρθουν στην εξουσία, όπως έκανε ο Χίτλερ 80 χρόνια πριν. Μόλις την αποκτήσουν, αγνοούν προκλητικά τα βασικά της στοιχεία, όπως τα δικαιώματα ελεύθερης επικοινωνίας, έκφρασης ιδεών, ανοχή της διαφορετικότητας, οικονομικής και πολιτιστικής συνεργασίας.
Η προοπτική των ακραίων εθνικιστών να κερδίσουν την εξουσία στη Γαλλία και Ολλανδία, κατά τον τρόπο που το έκαναν στην Ουγγαρία και σχεδόν στην Αυστρία δεν είναι πια τόσο απίθανη, όσο φαινόταν 20 χρόνια πριν. Η δημοκρατία και οι βασικές ελευθερίες που συνδέονται με αυτήν είναι σε κίνδυνο γιατί – ας το παραδεχτούμε – η δημοκρατία έπαψε να εξασφαλίζει σταθερή οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Τόσο σε Αμερική όσο και σε Ευρώπη, οι απογοητευμένες μεσοαστικές και εργατικές τάξεις είναι έτοιμα θύματα του άκρατου πολιτικού λαϊκισμού. Δεν υπάρχει άλλη εξήγηση για τα αποσταθεροποιητικά φαινόμενα, όπως τα πρόσφατα εκλογικά αποτελέσματα των δημοψηφισμάτων σε Ελλάδα, Βρετανία και Ιταλία, ή τώρα η εκλογή Trump.
Τα γνήσια δημοκρατικά κόμματα πρέπει να αναγνωρίσουν ότι κάτι έχει πάει στραβά στην επαφή τους με τον κόσμο που υποτίθεται ότι θέλουν να εκπροσωπούν. Ο κόσμος αυτός είναι πια απελπισμένος και στρέφεται στα πολιτικά άκρα. Τα δημοκρατικά κόμματα δεν υπάρχουν για να υποστηρίζουν το κατεστημένο, σε αντάλλαγμα της οικονομικής και άλλης στήριξής του. Πρέπει να ανοίξουν καινούργιες οδούς ρεαλιστικής ελπίδας για την πλειοψηφία του λαού, για τον «μέσο άνθρωπο στον δρόμο». Ο στόχος πρέπει να είναι περισσότερος κοινός νους και προοδευτική σκέψη. Πραγματιστική και αποτελεσματική επικοινωνία με το εκλογικό σώμα, μάλλον παρά η ανάγνωση απαρχαιωμένων δημοσκοπήσεων πρέπει να είναι στην ημερήσια διάταξη. Είναι αυτονόητο ότι πρέπει να κινηθούν γρήγορα πριν είναι πολύ αργά όπως έγινε με την ανάληψη της εξουσίας στην Γερμανία του Χίτλερ.
Από τον Μάξιμο 21 Ιανουαρίου 2017