Οι Πατέρες του Έθνους

Μανώλης Καψής-Capital.gr_

Οι Πατέρες του Έθνους. Καθώς βλέπουμε και ξαναβλέπουμε τις σκηνές χάους στην Ουάσινγκτον, με τους οπαδούς του Τραμπ να καταλαμβάνουν προς στιγμήν το Καπιτώλιο, σε πολλούς υποθέτω τέθηκε το εξής ερώτημα: Πώς μπορούμε να προστατευθούμε από αυτούς τους λαϊκιστές ηγέτες, που φλερτάρουν με τον αυταρχισμό; 

Πώς αντιμετωπίζει μια σύγχρονη, φιλελεύθερη Δημοκρατία την επιλογή -με τη λαϊκή ψήφο- ηγέτες σαν τον Τραμπ; Ηγέτες που εκτός από δημοκρατική νομιμοποίηση διαθέτουν και ισχυρό λαϊκό ρεύμα και χρησιμοποιούν τις εξουσίες που διαθέτουν για να διαφθείρουν την ουσία της Δημοκρατίας και να υπονομεύσουν τους θεσμούς της; Με την ανοχή μάλιστα των ψηφοφόρων τους;

Οι Πατέρες του Εθνους είχαν προβλέψει πάντως το πρόβλημα Τραμπ. Για την ακρίβεια είχαν προβλέψει το ενδεχόμενο η λαϊκή ψήφος να αναδείξει πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, ένα ακατάλληλο πρόσωπο, έναν λαϊκιστή ή έναν αυταρχικό ηγέτη. Ή έναν λαϊκιστή που θα εξελισσόταν σε αυταρχικό ηγέτη.

Όπως μας επισημαίνουν στο εξαιρετικά επίκαιρο βιβλίο τους “Πώς πεθαίνουν οι Δημοκρατίες” οι Steven Levitsky και Daniel Ziblatt, “ο Αλεξάντερ Χάμιλτον ανησυχούσε μήπως το αξίωμα του Προέδρου πέσει σε χέρια ανθρώπων που έχοντας εκλεγεί, εκμεταλλευόμενοι την άγνοια και τους φόβους του λαού, ασκούσαν τα καθήκοντά τους με τρόπο αυταρχικό”.

Έγραφε ο Χάμιλτον στα Federalist Papers: “Η ιστορία διδάσκει ότι από όσους καταπάτησαν τις δημοκρατικές ελευθερίες, οι περισσότεροι είχαν αρχίσει την καριέρα τους ως ταπεινοί υπηρέτες του λαού. Ξεκινάνε τη σταδιοδρομία τους ως δημαγωγοί και καταλήγουν τύραννοι”.

Επομένως, κατά του Πατέρες του Έθνους, θα έπρεπε να υπάρξει ένας τρόπος προστασίας του δημοκρατικού πολιτεύματος. Ένα είδος “φίλτρου” της λαϊκής ψήφου. Και αυτό που επινοήθηκε ήταν τελικά το Σώμα των Εκλεκτόρων. Έτσι, το άρθρο 11 του αμερικανικού Συντάγματος προβλέπει ένα σύστημα έμμεσης εκλογής του προέδρου, το οποίο υποτίθεται θα προστάτευε από την επιλογή ενός ακατάλληλου προσώπου στην κορυφή των ΗΠΑ. Δεν θα το επέτρεπαν οι σεβαστοί Εκλέκτορες… (βλ. Πώς Πεθαίνουν οι Δημοκρατίες, σ. 65).

Το πώς και γιατί το σύστημα των Εκλεκτόρων δεν λειτούργησε στο βάθος του χρόνου έχει να κάνει με την εξέλιξη των δύο μεγάλων κομμάτων στις ΗΠΑ και την επιλογή των Εκλεκτόρων, στη διάρκεια του 20ού αιώνα, όχι με βάση τις ικανότητές τους και την προσωπικότητά τους -όπως ήταν το αρχικό σχέδιο- αλλά με βάση την κομματική τους προτίμηση και την κομματική τους πίστη.

Ούτως ή άλλως, όμως, στις σημερινές συνθήκες, αυτό το σύστημα, ή άλλο παρεμφερές, δεν θα λειτουργούσε. Θα ήταν αδιανόητο οι όποιοι Εκλέκτορες να αρνηθούν να επικυρώσουν τη λαϊκή ψήφο.

Υπάρχει τρόπος, τελικά, να προστατευθεί η Δημοκρατία από τέτοιου είδους ηγέτες;

“Δεν είναι πάντα εύκολο να κρατηθούν εκτός εξουσίας οι επιρρεπείς στον αυταρχισμό πολιτικοί”, γράφουν οι δύο καθηγητές του Χάρβαρντ στο βιβλίο τους. “Ας μην ξεχνάμε ότι οι δημοκρατίες δεν θέτουν κόμματα εκτός νόμου, ούτε αποκλείουν όποιον επιθυμεί να είναι υποψήφιος για οποιοδήποτε αξίωμα… Την κύρια ευθύνη για τη αποφυγή δυσάρεστων εξελίξεων και εκπλήξεων σε μια δημοκρατική χώρα την έχουν τα πολιτικά κόμματα και οι πολιτικοί ηγέτες. Υποχρέωση των οποίων είναι, μεταξύ άλλων, να λειτουργούν ως άγρυπνοι φρουροί των δημοκρατικών θεσμών και ελευθεριών”.

Αν το συμπέρασμα φαίνεται αυτονόητο και όχι πρωτότυπο, ας σκεφτούμε πόσο διαφορετικά θα ήταν τα πράγματα στις ΗΠΑ αν ο αντιπρόεδρος Πενς και ο ηγέτης των Ρεπουμπλικάνων στη Γερουσία, Μακ Κόννελ, είχαν “πατήσει πόδι” νωρίτερα, απέναντι στις απαράδεκτες ενέργειες του Ντόναλντ Τραμπ και δεν περίμεναν το προχθεσινό χάος για να απομακρυνθούν και να αποστασιοποιηθούν από τον πρόεδρο των ΗΠΑ. Πόσο διαφορετική θα ήταν η θητεία Τραμπ, αν οι στενοί του συνεργάτες είχαν αρνηθεί να υποκύψουν σε όλες του τις απαιτήσεις…

Από την πλευρά της η πολιτική επιστήμονας Bermeo, προτείνει στα συστημικά κόμματα να απομονώνουν πολιτικά τα αντισυστημικά και να κρατάνε τις απαραίτητες αποστάσεις. 

Εντάξει, και αυτή η πρόταση μπορεί να φαίνεται περίπου ως αυτονόητη. Αν και το παράδειγμα της Γερμανίας του Μεσοπολέμου μάς θυμίζει ότι δεν λειτούργησε πάντα.

Αλλά αυτή η “υγειονομική ζώνη” απέναντι στα αντισυστημικά κόμματα λειτούργησε σε άλλες χώρες και σε άλλες εποχές, και μάλλον αποτελεσματικά, αν κρίνουμε από την κατάληξη των ελληνικών εκλογών του 2019.

Αφήστε ένα Σχολιο